De Avond van de Onderzoeksjournalistiek

Wie maakten in 2018 de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen? Op 22 maart reikt de Vereniging van Onderzoeksjournalisten De Loep 2018 en de VVOJ Aanmoedigingsprijs uit aan journalisten die zich vorig jaar hebben onderscheiden met opmerkelijke publicaties, uitzendingen en digitale dossiers. Wie gaan naar huis met de beeldjes, de geldbedragen en de eer? Kom op 22 maart naar De Avond van de Onderzoeksjournalistiek en maak het live mee!

Door: Monique van de Griendt

‘De inzendingen voor de Loep 2018 zijn van een enorm hoge kwaliteit!’ juicht juryvoorzitter Kees van den Bosch. ‘Het was erg moeilijk om uit 105 producties de twaalf beste te selecteren. De Top 40 deed nauwelijks voor elkaar onder en maar een paar verhalen waren onder de maat.’
Van den Bosch: ‘We kijken vooral naar de gehanteerde methode. Het moet gaan om omvangrijk en complex onderzoek en de bewijsvoering moet waterdicht zijn. Een onthullend verhaal gebaseerd op eigen ideeën en de mening van één expert kan ertoe doen, maar het is geen onderzoeksjournalistiek. Dat is een combinatie van het aloude handwerk: de straat op, bij mensen aanbellen en (digitaal) brononderzoek waarvoor je soms een WOB-procedure moet voeren.’

‘Het publiek weet vaak niet hoeveel moeite en tijd het kost om de juiste bronnen te vinden en aan het spreken te krijgen’, stelt Van den Bosch. ‘Mensen moeten je vertrouwen, soms moet je anonimiteit bieden. En je wordt tegengewerkt. Het is opvallend hoe vaak de overheid zaken probeert achter te houden. Neem bijvoorbeeld het genomineerde ‘Onderzoek naar steun aan Syrische strijdgroepen’ van Nieuwsuur en Trouw. Het is goed dat journalisten de knulligheid van de overheid blootleggen.’

Van den Bosch is tevreden dat er veel Vlaamse inzendingen zijn genomineerd. De verhouding Vlaams-Nederlands was in de inzendingen grofweg één op vijf. ‘De reportage ‘Wie is Schild & Vrienden écht?’ van PANO/VRT ontmaskert de voorman van de rechts-radicale beweging. Dat blijkt toch niet de ideale schoonzoon. Als journalist kun je met een microfoon meelopen, maar je moet ook gedegen onderzoek doen om achter de geheimen te komen.’

Ik was blij met de onderzoeksverhalen over de onderkant van de arbeidsmarkt. Zoals ‘Rijncruise drijft op arbeidsuitbuiting’ van Investico en ‘Ik was een slaaf. Hoe noem je dat anders, gratis werken in de bouw’ van De Standaard die zijn genomineerd voor de aanmoedigingsprijs voor jonge onderzoeksjournalisten. De (oneerlijke) concurrentie van bijvoorbeeld Poolse of Roemeense bedrijven neemt enorm toe. De Europese Unie maakt dit mogelijk. Volgens mij onderschat de politiek hoe boos mensen daarover zijn. Het is belangrijk dat journalisten dit goed onderzoeken.’

‘We leven in de Gouden Eeuw van de onderzoeksjournalistiek. Er zijn zoveel mogelijkheden voor financiering van goed onderzoek. Er ontstaan veel nieuwe intitiatieven, zoals Platform Investico. Er komen veel nieuwe, jonge, onderzoeksjournalisten bij. Journalisten werken samen, al kwam bijna de helft van de inzendingen dit jaar van eenpitters. In totaal zijn 188 collega’s bij de producties betrokken – daarvan is een kwart vrouw.’

Van den Bosch weet hoe het voelt om genomineerd te zijn. In januari won zijn Argos-uitzending ‘De Promotiefabriek’ de Nationale Prijs voor de Onderwijsjournalistiek. Van den Bosch, net gepensioneerd, werkte meer dan twintig jaar bij Argos – waarvan tien jaar als eindredacteur. ‘Zo’n uitreiking is heel erg spannend, vooral als de juryvoorzitter het rapport gaat voorlezen. En het is enorm feestelijk als je wint!’